فسخ معامله بعلت برگشت چک
فسخ معامله بعلت برگشت چک خود به خود امکان پذیر نیست، مگر اینکه “شرط صریح فسخ یا انفساخ” در مبایعه نامه قید و از بند اسقاط خیارات مستثنی شده باشد؛ در این صورت، بر اساس رای وحدت رویه ۸۱۰ دیوان عالی کشور، فروشنده می تواند با ارسال اظهارنامه و ثبت دادخواست حقوقی، قرارداد را منحل و مال خود را پس بگیرد.
آیا در صورت پاس نشدن چک معامله فسخ میشود؟
خیر؛ صرفِ برگشت خوردن چک خریدار، معامله را خود به خود باطل نمی کند و فروشنده فقط حق مطالبه پول را دارد. فسخ معامله بعلت برگشت چک تنها در صورتی امکان پذیر است که (شرط صریح خیار فسخ یا شرط انفساخ) در متن قرارداد قید شده و از بند اسقاط کافه خیارات مستثنی شده باشد.
در این صورت، بر اساس رای وحدت رویه ۸۱۰ دیوان عالی کشور، حتی اگر خریدار مال را به دیگری فروخته باشد، معامله فسخ و مال به فروشنده اول بازمی گردد.
شرایط قانونی فسخ معامله بعلت برگشت چک
بزرگ ترین اشتباه فروشندگان ملک یا خودرو این است که گمان می کنند با برگشت خوردن چک خریدار، معامله باطل است و می توانند مال را به شخص دیگری بفروشند. این اقدام می تواند جرم “فروش مال غیر” محسوب شود! برای فسخ قانونی، قرارداد باید یکی از شرایط زیر را داشته باشد:
1-وجود شرط صریح فسخ (خیار تخلف از شرط)
اگر در متن قولنامه صراحتاً نوشته شده باشد: (در صورت عدم وصول هر یک از چک ها در تاریخ سررسید، فروشنده حق فسخ معامله را دارد)، فروشنده می تواند با ارسال اظهارنامه رسمی، قرارداد را به صورت یک طرفه فسخ کرده و سپس تایید آن را از دادگاه بخواهد.
2- وجود شرط انفساخ (شرط نتیجه)
اگر در قرارداد آمده باشد: “در صورت برگشت خوردن چک، این معامله خود به خود از درجه اعتبار ساقط (منفسخ) می شود”؛ به محض برگشت خوردن چک در بانک و صدور گواهی عدم پرداخت، معامله بدون نیاز به اراده فروشنده، به طور خودکار منحل می شود.
3- اعمال خیار ثمن (ماده ۴۰۲ قانون مدنی)
اگر در معامله هیچ شرطی برای چک ها نگذاشته باشید، تا ۳ روز پس از معامله صبوری کنید. اگر در این ۳ روز نه خریدار ملک/کالا را تحویل گرفته باشد و نه شما پول (ثمن) را دریافت کرده باشید، پس از روز سوم حق فسخ معامله را خواهید داشت.
رای وحدت رویه در خصوص فسخ معامله به واسطه برگشت چک
یکی از مهم ترین ابهامات حقوقی مالکان، موضع دیوان عالی کشور در این باره است. بر اساس رویه قضایی و مفاد رای وحدت رویه شماره ۸۱۰ دیوان عالی کشور، اگر در قرارداد شرط فسخ صریح وجود داشته باشد و فروشنده معامله را به دلیل برگشت خوردن چک به درستی فسخ کند، این فسخ کاملاً معتبر است.
قوانین پاس نشدن چک قید شده در مبایعه نامه
برای اینکه پاس نشدن چک ابزار قدرتمندی برای فسخ در اختیار شما بگذارد، باید با نحوه تنظیم قوانین پاس نشدن چک قید شده در مبایعه نامه آشنا باشید. در تنظیم این بندها به سه قاعده حیاتی زیر توجه کنید:
ذکر دقیق مشخصات چک: شماره صیادی، مبلغ، تاریخ سررسید و بانک صادرکننده چک باید دقیقاً در متن مبایعه نامه بنشیند.
نوع شرط (فسخ یا انفساخ): حتماً قید کنید تخلف از پرداخت، حق (فسخ) ایجاد می کند یا باعث (انفساخ خود به خود) می شود. نوشتن جمله عمومی “در صورت پاس نشدن چک، معامله فسخ است” مبهم است؛ جملات باید صریح و حقوقی باشند.
استثنا کردن شرط از اسقاط خیارات: در انتهای قراردادها بند چاپی (اسقاط کافه خیارات) وجود دارد. شما باید دست نویس اضافه کنید: (به استثنای خیار تخلف از شرطِ پرداخت چک های مرقوم در قرارداد که حق فسخ آن برای فروشنده پابرجا است.)
بعد از برگشت خوردن چک خریدار چه باید کرد؟
اگر در قرارداد حق فسخ دارید، مسیر قانونی شما برای بازپس گیری ملک یا خودرو به این ترتیب است:
دریافت گواهی عدم پرداخت: بلافاصله در روز سررسید، چک را برگشت بزنید و گواهی عدم پرداخت دارای کد رهگیری صیادی را دریافت کنید.
ارسال اظهارنامه رسمی: فوراً از طریق دفاتر خدمات قضایی، یک اظهارنامه رسمی برای خریدار بفرستید و در آن اعلام کنید که طبق بند فلان قرارداد، معامله را فسخ کرده اید.
ثبت دادخواست قضایی: دادخواستی با عنوان (تنفیذ/تایید فسخ معامله و استرداد مبیع (مال فروخته شده)) به همراه مطالبه خسارت دادرسی از طریق دفاتر خدمات قضایی ثبت کنید تا پرونده به دادگاه حقوقی یا دادگاه صلح ارجاع شود.
چک لیست اقدامات فوری برای فسخ معامله
بررسی بندهای قرارداد: متن مبایعه‌نامه را به دقت بخوانید تا مطمئن شوید اسقاط کافه خیارات مانع شما نشود و شرط چک به درستی استثنا شده باشد.
برگشت زدن سریع چک: عدم تمدید مهلت به صورت شفاهی؛ چک را در همان روز یا کوتاه ترین زمان برگشت بزنید تا تخلف خریدار رسماً ثبت شود.
عدم تصرف در ثمن (پول): اگر بخشی از پول قبلاً واریز شده، تا زمان تعیین تکلیف دادگاه آن را خرج نکنید یا آماده تودیع (سپردن) به صندوق دادگستری باشید.
ثبت اظهارنامه فسخ: بلافاصله پس از برگشت چک، اراده خود مبنی بر فسخ را رسماً ابلاغ کنید (تأخیر زیاد ممکن است حق فسخ شما را ساقط کند).
پرسش و پاسخ فسخ معامله بعلت برگشت چک
آیا می توان علاوه بر فسخ معامله، خسارت برگشت چک را هم گرفت؟
درپایان
فسخ معامله بعلت برگشت چک یک موضوع حقوقی حساس است؛ صرفِ بی محل بودن چک خریدار هرگز به معنای پایان خودکار معامله نیست، مگر اینکه “شرط صریح فسخ” یا “انفساخ” در مبایعه نامه پیش‌بینی شده باشد. اگر چنین شرطی دارید، باید بلافاصله پس از دریافت گواهی عدم پرداخت، اظهارنامه رسمی فسخ را ارسال کرده و دادخواست تایید آن را به دادگاه تقدیم کنید؛ در غیر این صورت، معامله معتبر باقی می ماند و شما تنها حق مطالبه وجه چک و توقیف اموال خریدار را خواهید داشت.
