خیانت در امانت چک
استفاده غیرقانونی، تصاحب یا برگشت زدن چکی که به عنوان امانت یا ضمانت سپرده شده، جرم قابل گذشت خیانت در امانت با مجازات تا ۱.۵ سال حبس است. اثبات این جرم در دادسرا نیازمند ارائه دلایلی مثل متن خودِ چک، قرارداد کتبی یا شهادت شهود است تا علاوه بر مجازات متهم، حکم استرداد لاشه چک نیز صادر شود.
جرم خیانت در امانت چک چیست، چه مجازاتی دارد و چگونه اثبات می شود؟
خیانت در امانت چک زمانی رخ می دهد که چکی به عنوان امانت، ضمانت، یا انجام کاری به کسی سپرده شده باشد، اما دارنده برخلاف توافق، آن را برگشت بزند، خرج کند یا شخصاً تصاحب کند؛ طبق ماده ۶۷۴ قانون مجازات اسلامی، مجازات این جرم حبس از ۳ ماه تا ۱.۵ سال است.
شاکی برای اثبات آن باید ابتدا “امانی بودن چک” را با ارائه قرارداد، شهادت شهود یا درج عبارت “بابت ضمانت” روی چک ثابت کند تا دادگاه حکم به استرداد لاشه چک و مجازات متهم صادر کند.
ارکان قانونی جرم خیانت در امانت چک
برای اینکه شکایت شما در دادسرا به نتیجه برسد، باید سه رکن اصلی این جرم زیر نظر بازپرس احراز شود:
رکن مادی (سپرده شدن چک): چک باید به صورت قانونی و با رضایت (نه با سرقت یا زور) به عنوان “امانت” یا “ضمانت” به متهم سپرده شده باشد.
رکن معنوی (سوءنیت): متهم باید با علم و آگاهی و به قصد ضرر رساندن به صادرکننده چک، اقدام به تصاحب، مفقود کردن یا برگشت زدن چک کرده باشد.
رکن ضرری: اقدام متهم (برگشت زدن چک و اقدام برای وصول آن) موجب وارد آمدن ضرر مادی یا معنوی به صادرکننده چک شده باشد.
مجازات خیانت در امانت چک بر اساس قانون جدید
بر اساس “قانون کاهش مجازات حبس های تعزیری مصوب ۱۳۹۹”، مجازات جرم خیانت در امانت دستخوش تغییرات مهمی شده است:
مدت حبس: مجازات این جرم از (۶ ماه تا ۳ سال) به ۳ ماه تا ۱.۵ سال حبس کاهش یافته است.
وضعیت قابل گذشت بودن: این جرم اکنون در دسته جرایم قابل گذشت قرار دارد؛ یعنی با رضایت کتبی شاکی در هر مرحله از دادرسی یا اجرای احکام، پرونده فوراً بسته شده و مجازات متهم منتفی می شود.
نحوه اثبات خیانت در امانت چک (مراحل اقدام)
سخت ترین بخش این پرونده، اثبات این نکته است که چک بابت (امانت) یا (ضمانت) بوده و بابت (بدهی) صادر نشده است. مراحل اثبات به شرح زیر است:
ارسال اظهارنامه رسمی: پیش از شکایت، اظهارنامه ای رسمی با موضوع “مطالبه لاشه چک” برای متهم بفرستید و مهلت مشخصی (مثلاً ۳ روز) برای پس دادن چک تعیین کنید. این کار سوء نیت او را در دادگاه به اثبات می رساند.
ارائه سند کتبی یا قرارداد: بهترین راه اثبات، داشتن قرارداد کتبی (مانند قرارداد کار، بیع نامه یا رسید ممهور) است که شماره چک و امانی یا ضمانتی بودن آن صراحتاً در آن قید شده باشد.
درج بابت ضمانت در متن چک: اگر در متن چک عبارت (بابت ضمانت) یا (امانت) قید شده باشد، کار شما بسیار راحت است؛ زیرا چک جنبه کیفری خود را از دست داده و امانی بودن آن از ظاهر سند پیداست.
شهادت شهود و امارات: در صورت نبود قرارداد کتبی، می توانید به شهادت افرادی که هنگام تحویل چک حضور داشته اند یا پیامک ها و چت های پیام رسان ها استناد کنید.
چک لیست مدارک لازم برای طرح شکایت
- گواهی عدم پرداخت بانک (در صورت برگشت خوردن چک).
- اظهارنامه رسمی ابلاغ شده به متهم جهت استرداد چک.
- اصل یا تصویر مصدق قرارداد، رسید یا فیشی که امانی بودن چک را ثابت می کند.
- استشهادیه کتبی شهود (در صورت وجود شاهد).
- مدارک هویتی صادرکننده چک (شاکی).
پرسش و پاسخ خیانت در امانت چک
آیا نوشتن عبارت «بابت ضمانت» روی چک برای اثبات خیانت در امانت کافی است؟
اگر چک بدون درج تاریخ به امانت داده شده باشد و دارنده خودش تاریخ بزند، جرم است؟
شکایت کیفری خیانت در امانت چک چقدر زمان می برد؟
درپایان
چک امانتی یا ضمانتی شمشیر دو لبه است؛ قانون مجازات اسلامی برای سوءاستفاده کنندگان از این اسناد تا ۱.۵ سال حبس پیش بینی کرده است. بهترین پیشگیری قبل از تحویل چک، درج صریح عبارت “بابت ضمانت قرارداد شماره…” در متن چک و همچنین اخذ رسید کتبی با امضا و اثر انگشت گیرنده است. در صورت وقوع جرم نیز نباید زمان را از دست داد؛ زیرا با ارسال یک اظهارنامه رسمی استرداد و سپس ثبت شکایت کیفری در دفاتر خدمات قضایی، می‌توان جلوی سوءاستفاده های بعدی را گرفت و لاشه چک را مسترد کرد.
