پس گرفتن ملک هبه شده

پس گرفتن ملک هبه شده (هدیه داده شده) کاملاً قانونی و ممکن است؛ چرا که هبه یک عقد (جایز) است و سند آن را می‌ توان برهم زد. با این حال، اگر ملک هبه شده به همسر یا فرزند داده شده باشد، در آن تغییر اساسی (مثل بازسازی یا ساخت) رخ داده باشد، یا هبه از نوع معوض (در قبال چیزی) باشد، حق رجوع و پس گرفتن ملک برای همیشه از بین می‌رود.

پس گرفتن ملک هبه شده یعنی چه

در اصطلاح حقوقی، به هدیه دادنِ یک دارایی مثل خانه، زمین یا آپارتمان به صورت رایگان، (عقد هبه) می‌ گویند. شخص هدیه‌ دهنده را (واهب) و شخص دریافت‌ کننده را (متهب) می‌ نامند.

به فرآیند قانونی پشیمان شدنِ واهب و اقدام او برای ابطال سند و بازپس‌ گیری ملک، (رجوع از هبه) گفته می‌ شود. از آنجا که هبه در قانون یک عقد جایز (قابل برهم زدن) شمرده می‌ شود، اصل بر این است که شما هر زمان بخواهید می‌ توانید هدیه خود را پس بگیرید؛ مگر اینکه مشمولِ موارد ممنوعه قانون مدنی شوید.

۵ شرط حیاتی که پس گرفتن ملک هبه شده را (غیرممکن) می‌ کند!

بسیاری از مالکان فکر می‌ کنند هر زمان که بخواهند می‌ توانند ملک هدیه داده شده را پس بگیرند، اما طبق ماده ۸۰۳ قانون مدنی، در ۵ حالت زیر حق رجوع شما فوراً باطل می‌ شود و ملک برای همیشه مال متهب باقی می‌ ماند:

1- هبه به همسر، پدر، مادر یا فرزندان (اقارب): اگر ملک را به محارم و بستگان نسبی خود (مثل فرزند یا والدین) یا به همسر خود هدیه داده باشید، راه بازگشت کاملاً بسته است و دادگاه حق رجوع به شما نمی‌ دهد.

2- تغییر اساسی در ملک: اگر متهب (دریافت‌ کننده) ملک را کوبیده و ساخته باشد، آن را بازسازی مکرر کرده یا زمین زراعی را تبدیل به باغ کرده باشد (تغییر در ماهیت مال)، دیگر نمی‌ توانید آن را پس بگیرید.

3- فروش یا انتقال ملک به دیگری: اگر شخص دریافت‌ کننده، ملک را به فرد دیگری فروخته باشد، اجاره داده باشد یا حتی به رهن بانک گذاشته باشد، دست شما به ملک نخواهد رسید.

4- هبه معوض (هبه در قبال کار یا مال): اگر ملک را رایگان نداده باشید، بلکه در قبال آن چیزی گرفته باشید (مثلاً صلح در قبال مهریه یا هبه در قبال گرفتن یک خودرو)، حق رجوع ندارید.

5- فوت یکی از طرفین: اگر واهب (هدیه‌ دهنده) یا متهب (هدیه‌ گیرنده) فوت کنند، ورثه حق رجوع از هبه و پس گرفتن ملک را نخواهند داشت.

مراحل و نحوه پس گرفتن ملک هبه شده

اگر شرایط بالا را چک کردید و مطمئن شدید که حق رجوع دارید، برای پس گرفتن ملک باید این مسیر ۳ گام را طی کنید:

قدم اول؛ ارسال اظهارنامه رسمی: ابتدا از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، یک اظهارنامه رسمی با موضوع (اعلام رجوع از هبه) برای متهب بفرستید تا تاریخ پشیمانی شما رسماً ثبت شود.

قدم دوم؛ تقدیم دادخواست به دادگاه: دادخواستی با عنوان (تایید رجوع از هبه و ابطال سند رسمی/عادی) تنظیم و به دادگاه حقوقی محل وقوع ملک ارسال کنید.

قدم سوم؛ اثبات قبض و اقباض: در دادگاه باید اثبات کنید که ملک در گذشته به تصرف متهب درآمده بوده (قبض صورت گرفته) و اکنون مانعی برای پس گرفتن آن وجود ندارد.

آیا پس گرفتن ملک هبه شده توسط وراث امکانپذیر است؟

یکی از چالش‌ های حقوقی پس از فوت افراد، اقدام ورثه برای پس گرفتن اموالی است که متوفی در زمان حیات خود به دیگران هدیه (هبه) داده است. در پاسخ به این سوال باید گفت: خیر، وراث به هیچ عنوان حق رجوع از هبه و پس گرفتن ملک را ندارند.

طبق ماده ۸۰۳ قانون مدنی، عقد هبه با فوت هر یک از طرفین (واهب یا متهب) به یک قرارداد قطعیت‌ یافته و غیرقابل بازگشت تبدیل می‌شود. در نتیجه:

اگر هدیه‌ دهنده (متوفی) فوت کند: وراث او نمی‌ توانند ادعا کنند که چون پدر یا مادرشان پشیمان شده بود، حالا ملک را پس می‌ گیریم. حق رجوع با فوت واهب برای همیشه دفن می‌ شود.

اگر هدیه‌ گیرنده فوت کند: ملک به وراثِ هدیه‌ گیرنده ارث می‌رسد و وراثِ هدیه‌ دهنده حق ندارند ملک را از چنگ آن‌ ها درآورند.

پس گرفتن هبه بعد از طلاق

طبق قانون، پس گرفتن هبه بعد از طلاق در برخی شرایط امکان‌ پذیر است. اگر هبه معوض نبوده و عوضی برای آن تعیین نشده باشد، واهب (هبه‌ کننده) می‌ تواند با استناد به ماده 803 قانون مدنی آن را پس بگیرد، مگر اینکه مال از بین رفته باشد یا هبه به اقارب (نزدیکان) داده شده باشد.

صلح و هبه از نظر آثار حقوقی تفاوت‌ های مهمی دارند. اگر ملک خود را از طریق عقد صلح به همسر منتقل کرده‌ اید، پیشنهاد می‌ کنیم مقاله ایا ملک صلح شده به همسر قابل برگشت است را نیز بخوانید.

پرسش و پاسخ پس گرفتن ملک هبه شده

در پایان

برخلاف تصور عموم، (هبه) یک قرارداد کاملاً متزلزل است و قانون به هدیه‌ دهنده شانس پشیمانی داده است؛ اما این شانس فقط تا زمانی وجود دارد که ملک به محارم واگذار نشده باشد یا تغییری در آن رخ نداده باشد. بنابراین، برای جلوگیری از قفل شدن سرمایه، همیشه تنظیم (حق فسخ) در قالب عقد صلح به جای هبه، راهکار امن‌ تری است.