جعل اسناد رسمی
جعل اسناد رسمی به معنای ساختن یا تغییر دادن آگاهانه و تقلب آمیز یک سند دولتی، رسمی یا قضایی (مانند شناسنامه، سند مالکیت، احکام دادگاه و…) به قصد جا زدن آن به عنوان سند اصلی و ضرر رساندن به دیگری است. این اقدام یک جرم کیفری غیرقابل گذشت است و مجازات آن شامل جبران خسارت، جزای نقدی و حبس تعزیری (بسته به سمت جاعل و نوع سند، از ۱ تا ۱۰ سال) خواهد بود.
تعریف حقوقی جعل اسناد رسمی
اسناد رسمی طبق ماده ۱۲۸۷ قانون مدنی، اسنادی هستند که در اداره ثبت اسناد و املاک، دفاتر اسناد رسمی یا نزد سایر ماموران رسمی در حدود صلاحیت آن ها و بر طبق مقررات قانونی تنظیم شده باشند.
جعل در این اسناد زمانی محقق می شود که شخص با مکر و تقلب، حقیقتی را در سند رسمی دگرگون کند. جرم جعل یک جرم مطلق است؛ به این معنی که برای تحقق آن، نیازی نیست که حتماً ضرری به شخص خاصی وارد شده باشد، بلکه صرفِ پتانسیلِ سند برای فریب دادن و ایجاد ضرر (مادی یا معنوی) کفایت می کند.
انواع جعل در اسناد رسمی
حقوق دانان جعل را به دو دسته اصلی تقسیم می کنند:
جعل مادی: تغییرات ظاهری و ملموس در سند است؛ مانند خراشیدن، تراشیدن، قلم بردن، الحاق (اضافه کردن متن یا عدد)، محو کردن، سیاه کردن، یا مهر و امضا کردن بدون اجازه صاحب آن.
جعل مفادی (معنوی): در ظاهر سند هیچ اثری از تغییر، خطخوردگی یا دستکاری دیده نمی شود، بلکه مامور رسمی در حین تنظیم سند، حقیقت را تحریف می کند؛ مثلاً اقرار نکردن کسی را اقرار جلوه می دهد یا نام شخص دیگری را به عنوان خریدار ثبت می کند.
مجازات جعل اسناد رسمی در قانون مجازات اسلامی
قانونگذار برای حفظ اعتبار اسناد رسمی و نظم عمومی، مجازات های بازدارنده ای را برای این جرم پیش بینی کرده است. میزان مجازات به جایگاه فرد و نوع سند بستگی دارد:
جعل توسط افراد عادی: طبق ماده ۵۳۳ قانون مجازات اسلامی، هرکس در اسناد و نوشته های غیررسمی یا رسمی جعل کند، علاوه بر جبران خسارت، به حبس از ۶ ماه تا ۳ سال یا جزای نقدی محکوم می شود.
جعل توسط کارمندان دولت: اگر کارمندان و مسئولان دولتی در راستای وظایف خود مرتکب جعل در اسناد رسمی شوند، مجازات شدیدتری دارند و به حبس از ۱ تا ۵ سال یا جزای نقدی محکوم خواهند شد.
جعل احکام دادگاه ها یا فرمان های حکومتی: جعل اسنادی مانند احکام دادگاه، دستخط مقامات عالی رتبه کشور یا مهر و اسناد اعتباری دولتی، مجازات حبس سنگینتری بین ۱ تا ۱۰ سال به همراه دارد.
مراحل و نحوه شکایت از جرم جعل اسناد رسمی
اگر متوجه شدید که سندی رسمی علیه شما جعل شده یا سندی مجعول به شما ارائه شده است، باید مراحل زیر را طی کنید:
ثبت شکواییه: مراجعه به یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی و تنظیم شکواییه با عنوان (جعل اسناد رسمی) و (استفاده از سند مجعول).
ارجاع به دادسرا: پرونده برای تحقیقات مقدماتی به دادسرا ارسال می شود.
کارشناسی خط و امضا: بازپرس پرونده را به کارشناسان رسمی دادگستری (بخش تشخیص هویت یا خطشناسی) ارجاع می دهد تا اصالت سند بررسی شود.
صدور قرار و ارسال به دادگاه: در صورت اثبات جعل، کیفرخواست صادر شده و پرونده جهت صدور حکم نهایی به دادگاه کیفری دو ارسال می گردد.
پرسش و پاسخ جعل اسناد رسمی
آیا استفاده از سند رسمی جعل شده هم جرم است؟
آیا جرم جعل اسناد رسمی با رضایت شاکی خصوصی بخشیده می شود؟
درپایان
جعل اسناد رسمی یکی از جرایم سنگین علیه آسایش عمومی و نظم جامعه است که به دلیل مخدوش کردن اعتبار مکاتبات و اسناد دولتی، جنبه عمومی دارد و با رضایت شاکی خصوصی بخشیده نمی شود. قانونگذار برای جاعلان و کسانی که با آگاهی از این اسناد مجعول استفاده می کنند، مجازات های سختی از جمله حبس های طولانی مدت و جزای نقدی در نظر گرفته است.
